Eitt sinn var ég stoltur Seltirningur. Ég var stolt af því að búa í sveitarfélagi sem þótti standa vel að málefnum barnafjölskyldna. Ef barn komst ekki inn á leikskóla voru önnur úrræði í boði.
Staða leikskólamála á Seltjarnarnesi er nú sú að börn komast almennt ekki inn á leikskóla fyrr en eftir tveggja ára aldur. Á meðan þurfa foreldrar sjálfir að brúa bilið. Sú staða er sérstaklega erfið í ljósi þess að engir starfandi dagforeldrar eru lengur á Seltjarnarnesi. Foreldrar standa því frammi fyrir takmörkuðum valkostum: að sækja um pláss hjá dagforeldrum í Reykjavík eða hjá öðrum leikskólum utan sveitarfélagsins.
Þónokkur munur er á þessum úrræðum þegar kemur að kostnaði hjá foreldrum annars vegar og Seltjarnarnesbæ hins vegar. Kostnaður foreldra sem að fá pláss hjá dagforeldrum nemur 1.229.189 kr. á ári. Til samanburðar er kostnaður foreldra sem að fá pláss á öðrum leikskólum utan sveitarfélagsins 660.000 kr. á ári. Þetta er 86% munur á kostnaði foreldra fyrir sama þjónustustig og augljóslega velja fleiri ódýrari kostinn.
Seltjarnarnesbær greiðir 6.060.000 kr. á ári með hverju barni sem fer í leikskóla utan sveitafélagsins en 1.546.800 kr. með barni sem fer til dagforeldra. Seltjarnarnesbær ætti því að sjá hag í því að hvetja foreldra til að sækja frekar um önnur úrræði heldur en leikskólapláss utan sveitarfélagsins þar sem munurinn nemur 4.513.200 kr. per barn á ári. Til dæmis væri hægt að jafna kostnaðinn eða jafnvel greiða enn meira til foreldra sem kjósa að vera hjá dagforeldrum utan sveitarfélagsins til að eyða þessum neikvæða hvata hjá foreldrum. Það vill svo til að slíkt úrræði er til staðar, svokallað jöfnunarframlag. Jöfnunarframlagið stendur hins vegar ekki undir nafni í dag. Sveitarfélagið ákvað af einhverjum óskiljanlegum ástæðum að frysta það árið 2020 og hafði það í för með sér þennan neikvæða hvata fyrir foreldra að velja miklu fremur leikskóla heldur dagforeldra.
Þessar fjárhæðir hækka fljótt með hverju barni. Ef miðað er við tíu börn nemur mismunurinn, sem bærinn greiðir, tæplega 55 milljónum króna á ári. Ef við gerum ráð fyrir að þetta séu 20 börn á ári, sem er ekki ólíklegt, þá eru þetta 110 milljónir króna á ári og ef við tökum það saman þá eru það 660 milljónir króna frá því að þessi neikvæði hvati var settur á árið 2020. Það sýnir hversu miklir fjármunir eru undir og hversu mikil áhrif ákvarðanir um skipulag úrræða hafa á rekstur sveitarfélagsins.
Þetta fyrirkomulag felur í sér kerfisbundinn mismun sem hefur bæði áhrif á fjárhag fjölskyldna og ráðstöfun fjármuna hjá bænum sjálfum. Í stað þess að jafna stöðuna eru foreldrar í rauninni hvattir til þess að velja dýrari kost fyrir sveitarfélagið, á meðan þeir sem reiða sig á dagforeldra bera hlutfallslega meiri kostnað. Samtöl við fulltrúa bæjarins benda til þess að takmarkaður vilji sé til að grípa til aðgerða. Sveitarfélagið tók málið fyrir nýverið og var tekin ákvörðun um að hækka jöfnunarframlagið um einhverja þúsund kalla, ekkert sem hreyfir við jöfnunni. Útskýringarnar fyrir ákvörðuninni voru þær að bærinn vildi ekki styðja dagforeldrakerfið þar sem þau töldu það úrelt. Á sama tíma stendur sveitarfélagið frammi fyrir því, enn eitt árið, að geta ekki tekið á móti yngstu börnunum. Þar sem nágrannasveitarfélög taka við börnum um 12-14 mánaða aldur þá er staðan sú að yngstu börnin á Seltjarnarnesi eru um 22 mánaða þegar þau fá leikskólapláss.
Þetta sinnuleysi er hreint ótrúlegt, sérstaklega þar sem dæmin um óhagkvæmni stoppa ekki þar. Nefna má til dæmis að allt að 80 börn með lögheimili hjá sveitarfélaginu sækja nú grunnskóla hjá öðru sveitarfélagi með sambærilegum kostnaði per barn á Seltjarnarnesbæ. Ástæðurnar geta verið mismunandi fyrir því en ekki virtist vera áhugi á að grennslast betur fyrir um þær ástæður. Hér er um að ræða í heildina um 300 milljónir króna á ári og munar aldeilis um minna fyrir sveitarfélag eins og Seltjarnarnes.
Þessi staða vekur spurningar um skipulag og forgangsröðun. Hvernig getur þetta endurtekið sig ár eftir ár? Og hvernig er réttlætanlegt að takmarka önnur úrræði á meðan sveitarfélagið ræður ekki við eftirspurnina?
Það sem sætir mestu furðu er skortur á svörum. Jafnvel þegar niðurstaðan er neikvæð þá skiptir máli að íbúar fái skýrar upplýsingar og upplifi að á þá sé hlustað.
Að mínu mati er ljóst að endurskoða þarf núverandi fyrirkomulag. Það gengur ekki að mismuna fjölskyldum með þessum hætti, eða að viðhalda kerfi sem hvetur til óhagkvæmni. Slík framkvæmd samræmist illa markmiðum um jafnræði og velferð barnafjölskyldna.
Ef þú vilt breytingar, kjóstu breytingar.
