Fasteignagjöld hafa hækkað verulega á Seltjarnarnesi undanfarin ár og þar vega vatns- og fráveitugjöld þyngra en margir gera sér grein fyrir. Er jafnvel kominn tími til að endurskoða álagningarprósenturnar?
Fasteignagjöld á Seltjarnarnesi hafa hækkað verulega á undanförnum árum og verða sífellt þyngri byrði fyrir fasteignaeigendur. Þrátt fyrir að álagningarprósenta hafi verið lækkuð þá hefur heildarálagning á heimilin aukist á sama tíma. Sú þróun kallar á skýra og heiðarlega umræðu um hvað veldur og hvernig bregðast megi við.
Ástæðurnar eru í grunninn tvíþættar. Annars vegar hefur fasteignamat hækkað mikið á undanförnum árum sem hefur haft í för með sér sjálfkrafa hækkun fasteignaskatta, þar sem þeir reiknast sem prósenta af fasteignamati. Hins vegar eru aðrir undirliðir fasteignagjalda sem fylgja sömu þróun, en vatns- og fráveitugjöld á Seltjarnarnesi eru einnig tengd fasteignamati.
Þetta fyrirkomulag hefur í för með sér að gjöld hækka í takt við verðmæti eigna, án þess að þjónustan sjálf hafi endilega breyst.
Á síðastliðnum fjórum árum hafa fasteignaskattar hækkað um 39,7%, á meðan launavísitalan í landinu hefur hækkað um tæp 24% og vísitala neysluverðs um ríflega 15%. Verulegt misgengi hefur því myndast á milli þróunar fasteignagjalda og tekna heimilanna.
Þá er mikilvægt að hafa í huga að fasteignagjöld, ólíkt útsvari, taka ekkert tillit til tekna eigenda fasteigna sem finna fyrir hækkunum þrátt fyrir að álagningarprósentur hafi verið lækkaðar.
Hér skiptir þó máli að hafa réttan samanburð. Í nágrannasveitarfélögum eru vatns- og fráveitugjöld, líkt og á Seltjarnarnesi, reiknuð sem prósenta af fasteignamati. Reykjavík sker sig þar frá að einhverju leyti, þar sem gjöldin eru að stórum hluta tengd fermetrafjölda eigna. Það sem er áhugavert er að álagningarprósentan sjálf er umtalsvert hærri á Seltjarnarnesi en í öðrum sveitarfélögum í kringum okkur.
Raunverulegt dæmi undirstrikar þessa þróun. Fyrir um 200 fermetra einbýlishús á Seltjarnarnesi, með fasteignamat í kringum 150–160 milljónir króna, geta vatns- og fráveitugjöld numið um 380.000 kr. á ári. Fyrir sambærilegt hús í Reykjavík eru þau um 170.000 krónur.
Eins og sjá má á grafinu er þetta mynstur einnig skýrt í samanburði við önnur nágrannasveitarfélög.
Þessi staða leiðir til þess að lækkun á álagningarprósentu fasteignagjalda skilar sér ekki til íbúa í lægri heildargjöldum. Fasteignaeigendur finna ekki fyrir prósentunni – þeir finna fyrir reikningnum.
Vatns- og fráveitugjöld eru reiknuð sjálfstætt af fasteignamati og fylgja ekki lækkun á álagningarprósentu fasteignaskatts. Þau hækka því áfram þrátt fyrir slíkar breytingar. Lækkun á einni prósentu breytir litlu þegar stærstu gjaldaliðirnir fylgja annarri og hærri prósentu.
Mikilvægt er að nálgast þessa umræðu af ábyrgð. Ekki er raunhæft að lofa tafarlausri lækkun fasteignagjalda án þess að tryggja fjárhagslegan stöðugleika bæjarins og góða grunnþjónustu. Hins vegar er ljóst að ef vilji er til að lækka álögur á íbúa til lengri tíma, þarf að skoða uppbyggingu gjaldanna í heild.
Í því samhengi skipta vatns- og fráveitugjöld lykilmáli. Þar er skekkjan hvað mest og þar liggja raunveruleg tækifæri til úrbóta. Eðlilegt er að þjónustugjöld endurspegli þjónustu og notkun en ekki verðmæti fasteigna.
Umræðan um fasteignagjöld þarf því að snúast um meira en prósentuhlutfall. Hún þarf að taka tillit til þess hvernig gjöldin eru byggð upp, hvernig þau þróast og hvernig þau snerta daglegt líf íbúa. Þar liggur lykillinn að sanngjarnari og sjálfbærari gjaldtöku til framtíðar.
Miðflokkurinn á Seltjarnarnesi ætlar að lækka álagningarprósentu vatns- og fráveitugjalda í skrefum á kjörtímabilinu.
Höfundur er í 2. sæti á lista Miðflokksins og óháðra á Seltjarnarnesi